Kamu Yararı Kararı Kimler Alabilir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Adalet Perspektifinden Bir Bakış
Bazen bir karar sadece bir karar değildir. Kimi zaman bir şehirde yeni bir park yapılmasına, kimi zaman bir mahallenin dönüşümüne, kimi zaman da toplumun tamamını etkileyen büyük bir politikanın uygulanmasına yön verir. “Kamu yararı” adına alınan bu kararlar, hayatlarımızın görünmeyen mimarları gibidir. Peki bu kadar kritik bir konuda söz sahibi kim olmalı? Kimlerin sesi duyulmalı? İşte tam bu noktada toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi dinamikleri göz ardı etmeden düşünmek, daha adil ve kapsayıcı bir gelecek için olmazsa olmaz hâline geliyor.
Kamu Yararı Ne Demektir ve Neden Önemlidir?
Kamu yararı, en basit tanımıyla toplumun genel çıkarını, refahını ve hakkaniyetini gözeten kararların bütünüdür. Ancak bu tanımın soyutluğu, pratikte çok farklı sonuçlar doğurabilir. Kimin “kamu” olduğuna ve neyin “yarar” sayılacağına dair anlayış, çoğu zaman toplumun güçlü kesimlerinin bakış açısıyla şekillenir. Oysa gerçek kamu yararı, toplumun tüm kesimlerinin sesini duyurabildiği, farklı deneyimlerin ve ihtiyaçların dikkate alındığı karar süreçlerinden doğar.
Karar Alma Mekanizmalarında Toplumsal Cinsiyetin Rolü
Toplumsal cinsiyet, kamu yararı kararlarını şekillendiren en önemli unsurlardan biridir. Geleneksel olarak erkeklerin daha fazla temsil edildiği karar alma mekanizmaları, çoğu zaman analitik, teknik ve çözüm odaklı yaklaşımlarla öne çıkar. Bu elbette önemli bir beceridir; ancak tek başına yeterli değildir. Çünkü kamu yararına dair meseleler, yalnızca rakamlarla ya da maliyet-fayda analizleriyle çözülemez.
Kadınların karar alma süreçlerine dâhil olması, bu çerçeveyi genişletir. Kadınlar çoğu zaman empati temelli, insan odaklı ve toplumsal etkileri önceleyen bakış açılarıyla katkı sunarlar. Bir kararın yalnızca ekonomik değil, sosyal dokuyu nasıl etkileyeceğini; dezavantajlı gruplar üzerindeki olası sonuçlarını da daha fazla düşünürler. Bu iki yaklaşım birleştiğinde ise hem analitik hem de duyarlılık temelli bir bakış açısı ortaya çıkar ki bu da gerçek anlamda kamu yararını temsil eder.
Çeşitlilik Olmadan Kamu Yararı Eksik Kalır
Kamu yararı kararlarının yalnızca belirli bir sosyal, ekonomik veya kültürel gruptan gelen kişiler tarafından alınması, toplumun geri kalanını dışlayan sonuçlara yol açabilir. Oysa farklı etnik kökenlerden, yaş gruplarından, engellilik durumlarından ve sosyoekonomik arka planlardan gelen bireylerin temsil edildiği karar süreçleri, toplumun çok katmanlı yapısını daha iyi yansıtır.
Örneğin bir şehir planlamasında sadece mühendislerin veya yatırımcıların sözü geçerse, kararlar altyapı ve maliyet üzerinden şekillenir. Ancak aynı sürece çevre aktivistleri, kadın örgütleri, gençlik temsilcileri ve yaşlı vatandaşlar da dâhil olduğunda, kararlar çok daha kapsayıcı, adil ve uzun vadeli fayda sağlayan bir hâl alır.
Sosyal Adalet Perspektifi: Sadece “Herkes İçin” Değil, “Herkesle Birlikte”
Kamu yararı kararı, yalnızca “herkes için en iyisini yapmak” değildir. Asıl mesele, “herkesle birlikte en iyisini tasarlamak”tır. Bu da sosyal adalet ilkesini devreye sokar. Sosyal adalet, karar alma süreçlerinde güç dengesizliğini azaltmayı, tarihsel olarak dışlanan grupların sesini yükseltmeyi ve herkesin eşit söz hakkına sahip olmasını hedefler.
Örneğin bir eğitim reformu hazırlanırken sadece politika yapıcılar değil, öğretmenler, öğrenciler, veliler ve eğitim hakkı mücadelesi veren sivil toplum kuruluşları da karar sürecinde yer almalıdır. Böylece alınan kararlar toplumun tamamının gerçek ihtiyaçlarına daha yakın olur.
Peki, Gerçek Kamu Yararı İçin Ne Yapabiliriz?
Toplumsal cinsiyet eşitliğini, çeşitliliği ve sosyal adaleti merkeze alan karar süreçleri oluşturmak, geleceğin daha adil toplumunun temelini atar. Bunun için:
- Karar alma mekanizmalarında kadınların ve farklı kimliklerin temsilini artırmak,
- Çeşitli toplulukların ihtiyaçlarını düzenli olarak dinlemek ve karar süreçlerine dahil etmek,
- Sosyal etki analizlerini teknik analizlerle eşit önemde değerlendirmek,
- Kararların sonuçlarını sürekli izlemek ve gerektiğinde revize etmek,
gibi adımlar hayati önem taşır.
Birlikte Düşünmeye Davet
Kamu yararı kararlarını kimlerin aldığı, aslında nasıl bir toplumda yaşamak istediğimizi de belirler. Peki sizce bugün alınan kararlar toplumun tüm kesimlerini temsil ediyor mu? Sizin çevrenizde kamu yararı adına alınan kararlarda kimlerin sesi daha çok çıkıyor? Belki de şimdi, bu kararları “herkes için” değil, “herkesle birlikte” almak için düşünmeye başlamanın tam zamanıdır.