Dünyanın İlk Kent Yerleşim Yeri Neresidir? Biraz Tarih, Biraz Mizah, Bolca İroni
Herkesin bildiği bir gerçek var: Geçmişte yaşamış tüm o kadim uygarlıklar kesinlikle internet yoktu. Bir de bugünün “kent”leri var, hani o büyük binalar, AVM’ler ve iş yerleriyle dolu olanlar. Ama hangisi ilk kent yerleşim yeri? Bunu düşündüğünüzde kafanızda hemen bir soru işareti belirmiyor mu? Hani şu “bu kadar gelişmişiz, peki insanlar ilk ne zaman bir araya gelip yerleşmeye başladılar?” sorusu…
Şimdi, biraz daha derine inelim ve bu konuda biraz eğlenelim. Ama dikkat edin, hem tarih bilgisi var, hem de bolca espri var. Çünkü “Dünyanın ilk kent yerleşim yeri neresidir?” sorusu aslında bu kadar ciddiyetle sorulacak bir şey değil, değil mi? Gelin, birlikte keşfedelim!
Tarihe Kısa Bir Yolculuk: Ne Demiştik? İlk Kent!
Beni tanıyorsanız, tarih konusunda ne kadar ciddi olduğumu bilirsiniz. Ama içimdeki esprili taraf, ilk kent yerleşim yeri için “yani, belki de sadece antik çağda bir grup insan, ‘burası çok güzel, kışın soğuk olmaz, buraya yerleşelim’ diye düşünmüş olabilir” diyecek kadar rahat. Ancak, tabi, biraz daha ciddiyetle bakınca, dünyanın ilk kent yerleşim yerinin Çatalhöyük olduğu söyleniyor.
Yani, evet, arkadaşlar. Eğer buradaysanız, hala İzmir’de takılıyorsanız ve “Çatalhöyük” nedir diye soruyorsanız, sizi biraz uyarayım: Çatalhöyük, MÖ 7500 civarlarına tarihlenen ve Anadolu’da, Konya yakınlarında bulunan bir höyüktür. İlk “kent yerleşim yerlerinden” biri olarak kabul edilir, ve bu gerçekten önemli! Ama biraz da rahatlayalım, buradaki insanları büyük bir topluluk halinde yaşamaya başlamış, çok büyük şehirler değil, şimdiki gökdelenler falan da yoktu tabii.
İç Sesim:
“Çatalhöyük mü? Hani şu eski taş binaların olduğu yer? Ama ben orada her gün çalışsam var ya, bir hafta sonra kafayı yerim.”
Evet, Çatalhöyük’tü, ama o kadar çok sorumuz var ki! Neden Çatalhöyük? Bu yerleşim yerinin en önemli özelliklerinden biri, evlerin iç içe geçmiş olması ve her evin duvarlarında bazı sembolik resimler ve figürlerin bulunması. Yani, eski insanlar aslında ‘süslemeyi’ çok sevmiş. Ne diyorduk? Hah! Bugün bile Instagram’da en güzel filtreyi ararken, o zamanlar insanlar duvarlarını nasıl süsleyelim diye düşünüyormuş. Kültür farkı mı? Evet, ama temelde hepimizin aslında “güzel şeyler görmek” isteği var.
Günümüzle Karşılaştırınca: Çatalhöyük ve Bugünkü Kent Yaşamı
Şimdi, biraz modern hayata dönelim. İzmir’de yaşıyorum, sabah işe gitmek için 2 saat trafikte kalırım, akşam eve dönmek için bir 45 dakika daha giderim, ve eve vardığımda kahvemi içerken “keşke Çatalhöyük’te yaşasaydım” diyorum. Çünkü orada evler birbirine çok yakındı, insanlar hemen birbirlerini görebiliyordu. Ama bir de bizim şu “görüntülü arama” işimiz var. Çatalhöyük’teki insanları bile kıskanıyorum bazen. Belki de o kadar birbirlerine yakın olmaları onların daha kolay arkadaşlıklar kurmasına sebep oluyordur.
İç Sesim:
“Vallahi bence de bir hafta Çatalhöyük’te yaşasak, şu sıfır sosyal medyayla hiç tanışmadan bir insanın doğal olarak arkadaşlık yapma kabiliyeti gelişir.”
Gerçekten de, Çatalhöyük’teki insanlar birbirleriyle öylesine iç içe yaşıyorlardı ki, sosyal medya falan nedir bilmiyorlardı. Ama şunu unutmayın, bizler de o zamanlar kısmen komşuluk ilişkilerinin önemini hafife alıyorduk; şimdi hepsi kaybolmuş durumda. Tabii, ne zaman sosyal medya üzerinden “yeni bir arkadaş edindim” diye paylaşırsam, kendime bir bakıyorum da, aslında yıllardır tanıdığım biriyle yazışıyor oluyorum!
Modern Kent Yerleşimleri ve Çatalhöyük: Aradaki Farklar
Dünyanın ilk kent yerleşim yeri neresidir sorusunun cevabı, insanlık tarihinin ilginç bir dönüm noktasını işaret ediyor. Çünkü, Çatalhöyük gibi yerleşim yerleri, aslında insanların yerleşik hayata geçişinin başlangıcını simgeliyor. Bugün baktığımızda ise şehirleşme, bina yoğunluğu ve yerleşim yerlerinin büyüklüğü bambaşka bir boyutta.
Bir İzmirli olarak, hemen şöyle bir örnek vereyim: Şu an İzmir’de kentsel dönüşüm yüzünden mahalleler değişiyor. Neredeyse her köşe başında yeni bir inşaat var. Bugünün kent yerleşimlerine baktığınızda, Çatalhöyük’ün tamamen farklı olduğunu görüyorsunuz. Ama yine de bir şey değişmiyor: İnsanlar hâlâ bir arada yaşamak istiyorlar. Gerçekten de, kentleşme bir anlamda insanın tek başına var olamamasıyla ilgilidir.
Sonuç: Dünyanın İlk Kent Yerleşim Yeri Neresidir?
Dünyanın ilk kent yerleşim yeri sorusunun cevabı, Çatalhöyük’tür. Ama bir de bu kadar derin düşünmeye başladığınızda, bu basit cevabın aslında hayatı nasıl dönüştürdüğünü anlamaya başlıyorsunuz. Çatalhöyük, insanların bir arada yaşamayı ve toplum kurmayı seçtiği ilk yerlerden biri. Bugün bile şehirleşmenin getirdiği sosyal bağlantılar ve ilişkiler, başlangıcını o ilk adımlardan alıyor.
Ve belki de bu yüzden, her sabah trafiğe girdiğimde, biraz daha eski zamanları, biraz daha sosyal bir yaşamı hayal ediyorum. Ama sonra, “ne de olsa internet var” diyip, her şeyi unutuyorum. Herkes kendi Çatalhöyük’ünü yaşıyor galiba!